Alles over het knopen: knopen, techniek en tijdsinvestering

Heb je je weleens afgevraagd wat er achter de fijne, dichte pool van een handgeknoopt tapijt schuilgaat?

Het knopen

Handgeknoopte tapijten worden op een speciaal frame, het zogenoemde knoopgetouw vervaardigd. Dat wordt, afhankelijk van de breedte die het tapijt later moet krijgen, telkens opnieuw individueel voorbereid.

Net als bij het weven worden eerst de verticale kettingdraden op het knoopgetouw opgespannen. Daarbij is het heel belangrijk dat ze strak blijven staan, zodat het tapijt later geen golven of oneffenheden krijgt. 

Nu volgt de belangrijkste stap: 
De eigenlijke pooldraad – dus dat wat later het oppervlak van het tapijt vormt – wordt met de hand ingeknoopt. Elke afzonderlijke knoop wordt stevig aangetrokken en zo ontstaat, knoop voor knoop, het gewenste patroon, precies volgens het ontwerp of juist helemaal vrij geïmproviseerd.
Zodra een rij volledig geknoopt is, wordt de inslagdraad ingeweven - afwisselend over en onder de gespannen kettingdraden door geleid en vervolgens met een metalen kam dicht tegen de knopen gedrukt. Zo wordt gewaarborgd dat de knopen recht en stevig op de juiste plek zitten en er een dichte structuur ontstaat. De kettingdraad geeft de knopen, en daarmee het tapijt dat ontstaat, extra houvast en stevigheid.

De knopen van een handgeknoopt tapijt zijn de sleutel tot kwaliteit en duurzaamheid. Daarbij bestaan er verschillende knoopsoorten, die niet alleen de structuur van het tapijt bepalen, maar ook het uiterlijk, de stevigheid en het gevoel.

Afhankelijk van provincie, design en gebruiksdoel worden verschillende knoopsoorten toegepast. 

Hier kijken we naar de bekendste knooptechnieken en hun bijzonderheden:

Senneh-knoop (Perzische knoop)

De Senneh-knoop wordt ook wel dubbele knoop, asymmetrische knoop of Perzische knoop genoemd. Hij staat voor de bekendste en meest traditionele knooptechniek.

 

Hoe werkt hij?

De Senneh-knoop wordt maar om één kettingdraad geslagen; daarna loopt de draad open achter de naastgelegen kettingdraad langs, zodat de beide uiteinden door één enkele kettingdraad worden gescheiden. De knoop kan naar links of naar rechts open zijn.

Wat maakt hem bijzonder?

De Senneh-knoop leent zich bij uitstek voor heel fijne, gedetailleerde patronen met een hoge knoopdichtheid.

Hij wordt doorgaans voor Perzische tapijten, met name in de provincies Tabriz, Isfahan of Nain gebruikt. 

 

Ghiordes-knoop (Turkse knoop)

De Ghiordes-knoop, ook wel enkele, symmetrische of Turkse knoop genoemd, is bijzonder slijtvast.

 

Hoe werkt hij?

De draad loopt onder een kettingdraad naar buiten, keert naar voren terug en wordt om beide kettingdraden geslagen, waardoor een kraagvormige knoop ontstaat. Tot slot worden de uiteinden door het midden getrokken, zodat ze tussen dezelfde kettingdraden naar voren komen.

Wat maakt hem bijzonder?

De Senneh-knoop is typisch voor Turkse, Kaukasische en Turkmeense tapijten, die overtuigen met hun robuuste structuur en traditionele dessins.

 

De Tibetaanse knoop

De knoopdichtheid is een van de meerdere belangrijke factoren bij het inschatten van de waarde van handgeknoopte tapijten.

Maar ook voor de esthetiek speelt ze een belangrijke rol.
Je kunt knopen zien als de resolutie oftewel het aantal pixels van een beeldscherm. Hoe meer knopen of pixels, hoe scherper het beeld.

Ben je bijvoorbeeld gecharmeerd van fijn vertakte bloemmotieven met een perfecte symmetrie, dan is een hoge knoopdichtheid nodig.

Voor een rustieke look of een eenvoudig effen tapijt mag de knoping gerust wat grover uitvallen.

In de wereld van tapijten geldt daarom deze regel: hoe meer knopen, hoe meer werk erin zit en hoe duurder het tapijt.

Natuurlijk spelen factoren als het gebruikte materiaal, leeftijd, staat, oplage enzovoort een even belangrijke rol bij het bepalen van de waarde van een tapijt.

 

De knoopdichtheid laat zich aan de hand van de achterkant van het tapijt ruwweg inschatten: 

Daarvoor tel je het aantal knopen over één centimeter lengte, vermenigvuldig je dat met 100 en kwadrateer je de uitkomst. De dichtheid kan echter per knooptechniek en over het oppervlak licht variëren.

Tapijten met een knoopdichtheid van 40.000 tot 180.000 knopen per m² hebben een grove, rustieke uitstraling. Deze knoopdichtheid vind je vaak bij Berbertapijten of moderne designtapijten met abstracte patronen.

 

180.000 tot 400.000 knopen per m² hebben vaak hoogwaardige Perzische tapijten met detailrijke patronen en ornamenten. 

Tapijten met een knoopdichtheid van 500.000 tot 1.000.000 knopen per m² en meer maken extreem fijne en detailrijke patronen mogelijk. Met name zijden tapijten worden zo fijn geknoopt.

 

Er zijn inderdaad ook uitschieters die nog fijner geknoopt zijn. Die vormen echter de uitzondering en zijn maar zelden te vinden.

Natuurlijk hebben ook wij enkele van zulke stukken in ons assortiment. Spreek ons er bij je volgende bezoek gerust op aan als je er meer over wilt weten!

Het knooptempo 

Heb je je wel eens afgevraagd hoe lang het duurt om een handgemaakt tapijt te knopen?

Het antwoord is fascinerend en het laat zien hoeveel toewijding er in elke afzonderlijke knoop schuilt.

Als voorbeeld nemen we een modern tapijt met een afmeting van 240 x 170 cm en een knoopdichtheid van 160.000 knopen per m².
Voor dit tapijt moeten er dus in totaal 640.000 knopen geknoopt worden.

Ervaren knopers halen gemiddeld 10.000 knopen per dag – dat wil zeggen: voor dit tapijt zijn er ca. 64 werkdagen nodig. Bij een werkweek van zes dagen komt dat ongeveer overeen met twee tot drie maanden werk.

 

Maar niet elk handgeknoopt tapijt is hetzelfde, en veel factoren bepalen het knooptempo:

 

De ervaring van de knopers – Hoe geroutineerder de handen, hoe sneller ze over het knoopgetouw glijden.

 

Het patroon – Eenvoudige, zich herhalende patronen of effen tapijten zijn sneller te knopen dan gedetailleerde ornamenten of kunstige bloemmotieven. 

 

De materialen  – Zijde is gladder en lastiger te verwerken dan grove schapenwol.

 

De knooptechniek – Een fijne knoop, zoals de Perzische Senneh-knoop, kost meer tijd dan grovere technieken.

 

Werkomvang – Hoe groter een tapijt, hoe langer de vervaardiging duurt – heel logisch.

Toch is het knopen van tapijten niet zelden alleen een bijverdienste, die bijvoorbeeld door boeren bij slecht weer wordt gedaan.
Daardoor loopt de knooptijd van een tapijt uiteraard navenant op.

Eén ding staat vast: Elk handgemaakt tapijt is het resultaat van maandenlange toewijding, eeuwenoude kennis en onvermoeibare vingervaardigheid!